Brigitte Cruickshank en Guido Picchetti (foto's) hebben deze vormen van samenleven wat nauwkeuriger onder de loep genomen en nemen u mee naar een nog onbekende wereld : de veersterren kosmos

m

Op de gorgonen steken verschillende haarsterren hun breekbare armen uit om het plankton te vangen (Hnks boven). Op het centrale lichaam van de haarster hebben zich vierhoog-gespedaliseerde borstelwormen gevestìgd (links onder). Deze tot de Polychaeten behoren wormen zijn ook in het gewriemel van de vele vertakte armpjes (grote foto) te herkennen

m

De haarsterren hebben maar weinig vijanden. Dat weten de vele onderhuurders te waarderen, die tussen en op de armen van de stekelhuidige beschutting en voedsel zoeken, zoals dit perfect gecamoutteerde garnalenpaar (het wijfje is het grotere dier).

Haar- en vedersterren zijn nachtactieve stekelhuidigen. Onder de beschutting
van de nacht entrollen hun vele armen. Aan de armen blijven veci
voedseìdeeltjes hangen die
op mini-lopende banden naar de mondopening worden vervoerd.

In de bontgekleurde onderwaterland-schappen van de tropische koraalnnen in de Atlantische en de Stille Oceaan hebben zich ontelbare samenlevingsvormen tussen de verschillende dieren ontwikkeld. Vissen huizen in sponzen, koralen wonen samen met hun zoöxanthellen (eencellige algen), slangsterren met sponzen, kleine kreeftjes met grondels, zeeanemonen met vissen - waar men ook kijkt, overal kan men vormen van samenleven tussen de verschillende diersoorten waarnemen. De vaak prachtig gekleurde haar- of veer-sterren (klasse Crinoidea, orde Coma-tulida), die met hun vele fijnvertakte ar-men tot de mooiste van de stekelhuidigen van het rif behoren, vormen een microkosmos voor ontelbare Ideine tot zeer Ideine wezentjes.

In de Middellandse Zee leeft de veerster Antedon mediterranea. In de tropische streken   komen   op  de  riffen   vele  ver

schillende soorten haarsterren voor. 's Nachts, beschermd door de duisternis, verlaten de fragiele veersterren hun schuilplaats. Dan gaan ze op zoek naar plekken op het rif die aan de stroming zijn blootgesteld, waar ze dan tijdens de nacht bivakkeren en met hun lange armen het plankton uit het water zeven. Haarsterren hebben slechts weinig vijanden. Dat is natuurlijk ook een reden waarom de haarster zo interessant is voor de vele onderhuurders, die tussen en op de armen van deze stekelhuidigen bescherming zoeken en vinden. De haarsterren zijn typische plankton-filteraars, die 's nachts aktief zijn. Alles wat ze met hun fijnvertakte armen uit het stromende water filteren, plankton en kleine organische deeltjes (detritus), wordt door hen gegeten. Achtergebleven voed-seldeeltjes worden op een mini-tran-sportband naar de mondopening van de stekelhuidige gevoerd.

Direct op het lijf van de haarster zit een paartje Synalpheus stimpsoni. Deze kleine kreeftjes kunnen mei hun scharen een luide knal produceren en dat heeft hen daarom ook in het Nederlands de naam "pistoolkreeft" bezorgd (foto onder). Een kleine Galathea kreeft en een slangsterarm zoeken op de haarster naar voedsel (foto boven).

Deze wijze van voedselverzamelen biedt natuurlijk de dieren die op de armen van de haarster leven een uitstekende mogelijkheid, om zich van deze voedseltransportband te bedienen. Aldus belandt het één en ander van het voedsel, dat de veerster met zijn armen uit het water heeft gefìlterd, in de magen van zijn onderhuurders. Maar deze ongevraagde meëters lijken de haarster nauwelijks te storen, zelfs als zij zich een groot gedeelte van zijn vangst toeëigenen. De tafel op het nachtelijke rif is voor de veerster zo rijk gedekt, dat er voor hem voldoende over blijft, zelfs als vele voedselconcurrenten zich op zijn armen hebben geïnstalleerd: tijdens een Malediven-expeditie vonden wij op het rif een prachtige veerster, die door niet minder  dan 16  andere  dieren  "bewoond"

werd, door wormen, slangsterren, slakken en zelfs door kleine visjes. De geleerde Leon P. Zahn, schrijver van een zeer interessant boek over de verschillende samenlevingsvormen in zee, noemt op hoeveel dieren er op één enkele veerster werden aangetroffen. Het waren niet minder dan drie dozijn wormen, een grote ringworm, een dozijn roeipoot-kreeftjes, twee verschillende krabben en drie kleine visjes.

De meest fascinerende partners van deze samenlevingsvormen zijn de kreeftjes. De grootste ervan behoren tot de soort Synalpheus (knalkreeftjes), waaronder exemplaren die wel tot drie centimeter groot worden. Goed gecamoufleerd zijn ook de kleine spring- of vorenkreeftjes (Galathea)   en   hele   kleine   krabbetjes

Kreetten, wormen, slakken en kleine vissen zoeken voor een korte of langere tìjd beschutting tussen de armen van de haarsterren. Ook andere stekelhuidigen, zoals deze zwartbruin gekleurde
slangster vindt men telkens als ongewenste gast tussen de
vedersterren.

(Pontonia). De kleuren van deze kreeftjes komen soms verbluffend overeen met die van de haarster, waarop ze worden aangetroffen. Dit is echter anders met de rechtstreekse verwanten van de haarsterren, de slangsterren. Deze stekelhuidigen contrasteren gewoonlijk sterk in kleur met de haarsterren. Zonder zich zorgen te maken om hun camouflage, zoeken de slangsterren op de veersterren naar hun voedsel.